Kafe Açmak İçin En İyi Şehir Hangisi? Yanlış Soru

Önce herkesin merak ettiği tablo

Her ilin kafe sayısını, o ilin ikamet nüfusuna böldük. Çıkan sayı şu soruyu yanıtlıyor: bir kafeye kaç kişi düşüyor? Sayı küçüldükçe arz yoğunlaşıyor, büyüdükçe seyrekleşiyor. On iki ilin ortalaması 1.229 kişi.

İlk bakışta hikâye basit görünüyor: Antalya ve İzmir kafeyle dolu, Gaziantep ve Konya aç. Uçlar arasında 3,2 katfark var. Burada durup “öyleyse Gaziantep’e gitmeli” demek ise, bu yazının anlatmak istediği hatanın tam olarak kendisi.

Şehir ortalaması neyi saklıyor?

Aynı hesabı bu kez ilçe ölçeğinde yaptık ve her ilin en yoğun ilçesiyle en seyrek ilçesini karşılaştırdık. Sonuç, il sıralamasını büyük ölçüde anlamsızlaştırıyor: şehrin içindeki fark, şehirler arasındaki farktan büyük.

Ortalama şehir içi fark 3,4 kat, şehirler arası fark 3,2 kat. İstanbul ve Ankara’da makas iyice açılıyor: Beşiktaş’ta 406 kişiye bir kafe düşerken Esenler’de 2.500, Çankaya’da 604 iken Mamak’ta 3.192.

“Kafe yok” ile “kafe tutmaz” aynı şey değil

Buraya kadarki tabloların tehlikeli bir okuması var: kişi başına kafe sayısı yüksek olan yeri fırsat sanmak. Bunu test ettik. Nüfusu 100 binin üzerindeki 109 ilçede kafe yoğunluğu ile ilçenin gelişmişlik göstergesini karşılaştırdık.

İlişki zayıf değil: alım gücü yükseldikçe kafe yoğunlaşıyor.En gelişmiş kademedeki 51 ilçede kafe başına ortalama 1.152 kişi düşerken, orta kademedeki 50 ilçede bu sayı 1.735’e çıkıyor. Yani “en seyrek” listesinin bir kısmı aslında fırsatı değil, düşük alım gücünü ölçüyor. Rakip yokluğunun neden tek başına iyi haber olmadığını “rakipsiz bölge” yanılgısında ayrıntılı anlatmıştık.

Bu yüzden listeyi düzelttik. Her ilçe için alım gücüne göre beklenen kafe yoğunluğunu hesaplayıp, gerçekte ne kadar saptığına baktık. Aşağıdakiler cüzdanına göre beklenenden seyrek kalan yerler — yani talebin arzı geçtiği aday bölgeler.

Keçiören ve Esenler bu listede dikkat çekiyor: ikisi de alım gücü bakımından üst yarıda, ama kafe yoğunluğu beklenenin yaklaşık yarısı kadar. Bu bir garanti değil, bakılmayı hak eden bir sapma. Neden seyrek kaldığı — gündüz akışı mı, farklı bir mekân kültürü mü — ancak o ilçenin içine girince anlaşılır.

Asıl kanıt: aynı cüzdan, farklı doygunluk

Alım gücü kaderi belirliyor olsaydı, benzer gelişmişlikteki ilçelerin kafe yoğunluğu da benzer olurdu. Gelişmişlik göstergesi neredeyse aynı olan (1,3–1,6 bandı) 13 ilçeyi yan yana koyduk:

Aynı alım gücü bandında kafe yoğunluğu 797’den 2.870’e, yani 3,6 kat değişiyor. Başiskele ile Keçiören’in cüzdanı benzer; kafe manzarası değil. Demek ki doygunluğu belirleyen şey demografi değil, konum kararlarının toplamı: hangi caddede yoğunlaşıldığı, gündüz kimin geçtiği, hangi noktanın yıllardır boş bırakıldığı.

İyi haber şu: bunlar kaderin değil, seçimin sonucu. Ve seçim ilçe ortalamasında değil, sokak ölçeğinde yapılıyor. İzmir özelinde bu kırılımı ilçe ilçe çıkarmıştık; gündüz nüfusunun ikamet nüfusundan nasıl ayrıştığını ise gündüz-gece makası yazısında ölçmüştük.

Peki bu tablo kararınızı nasıl değiştirmeli?

Şehir seçimini tamamen çöpe atmak gerekmiyor; sadece sıralamayı düzeltmek gerekiyor. Şehir, yaşamak istediğiniz yer olarak anlamlı bir karar. Ama kafe açılır mısorusunun cevabı şehirde değil, ilçede ve caddede.

Pratik sıralama şöyle: önce yaşamak istediğiniz ya da işletmeyi gerçekten yönetebileceğiniz şehri belirleyin. Sonra o şehrin içinde arzın seyrek kaldığı ilçeleri ayıklayın. En sonunda o ilçenin içinde gündüz akışının olduğu aksı bulun. Üçüncü adımı atlayıp şehir ortalamasına bakarak karar vermek, en pahalı hatadır — çünkü kira sözleşmesi şehirle değil, o dükkânla imzalanıyor.

Maliyet tarafını kafe açma maliyeti rehberinde kalem kalem açmıştık; kirayı ciroya oranlarken hangi eşiği aşmamanız gerektiğini de kira/ciro rehberinde hesaplamıştık.

Sık sorulanlar

Bu konuyu tamamlayan yazılar